Zygmunt Aleksander Bugajski
Biografia
Urodził się 6 grudnia 1887 w Dąbrowie. Był synem Waleriana i Emilii z domu Topór-Jasińskiej. Jego rodzeństwem byli Jerzy Bohdan (1900–1940) oraz Irena Wirszyłło (zm. 1944).
Był działaczem Polskiej Partii Socjalistycznej – Frakcja Rewolucyjna na terenie Rosji. Zaangażowanie polityczne doprowadziło do kilkakrotnych relegacji z gimnazjów (najpierw w Piotrkowie Trybunalskim, a następnie w Radomsku oraz w Sierpuchowie na terenie Rosji). Ostatecznie zdał maturę eksternistycznie w Petersburgu, a następnie studiował prawo i ekonomię w Moskwie. W trakcie studiów podjął pracę w zakładzie dla nieletnich przestępców, co rozbudziło w nim zainteresowanie problematyką więziennictwa.
W czasie sprawowania władzy w Rosji przez Rząd Tymczasowy pod przewodnictwem Aleksandra Kiereńskiego został naczelnikiem więzienia na Tagance w Moskwie. Działał jako opiekun polskich więźniów politycznych, zagrożony aresztowaniem przez bolszewików; we wrześniu 1918 uciekł z Moskwy i jesienią tego roku przedostał się do Warszawy.
Po odzyskaniu niepodległości przez Polskę w 1918 został naczelnikiem więzienia mokotowskiego. Później był naczelnikiem Wydziału Penitencjarnego Departamentu Karnego w Ministerstwie Sprawiedliwości. W latach 20. uczestniczył w organizacji więziennictwa, był inicjatorem powołania pierwszych szkół kształcących funkcjonariuszy Straży Więziennej i twórcą ogólnopolskiej biblioteki więziennej przeznaczonej dla skazanych. 2 grudnia 1931 jako radca ministerialny w V st. sł. został mianowany radcą prawnym w V st. sł. Otrzymał tytuł członka honorowego Związku Pracowników Więziennych RP. W uznaniu zasług został włączony do składu profesorskiego Wolnej Wszechnicy Polskiej w charakterze docenta na Wydziale Nauk Politycznych i Społecznych na podstawie habilitacji za pracę pt. Kryzys kary więzienia i nowe kierunki w polityce penitencjarnej. Mieszkał przy ulicy Pawej 21 m. 3.
Po agresji III Rzeszy i ataku ZSRR na Polskę został aresztowany przez Sowietów jako cywil. Był przetrzymywany w obozie w Kozielsku. Wiosną 1940 został przetransportowany do Katynia i rozstrzelany przez funkcjonariuszy Obwodowego Zarządu NKWD w Smoleńsku oraz pracowników NKWD przybyłych z Moskwy na mocy decyzji Biura Politycznego KC WKP(b) z 5 marca 1940. Ofiary tej zbrodni grzebano w bezimiennych mogiłach w miejscu, w którym od 28 lipca 2000 roku mieści się oficjalnie Polski Cmentarz Wojenny w Katyniu. Ciało zidentyfikowano podczas ekshumacji prowadzonych przez Niemców w 1943 pod numerem 1906. Przy zwłokach Zygmunta Bugajskiego odnaleziono legitymację urzędniczą, pismo urzędowe, książeczkę wojskową, pocztówki, list oraz dyplom rosyjski.
Publikacje obejmowały prace z zakresu więziennictwa, takie jak Więzienioznawstwo. Cz. 1, Zarys nauki o karze (1924) i Więzienioznawstwo: Systemy więzienne. Część 2 (1925), a także podsumowania i podręczniki z okresu 1925–1937.