Witold Waligórski

Witold Stefan Waligórski urodził się 20 marca 1902 r. w Dąbrowie Górniczej w rodzinie Karola i Emilii z d. Czaplickiej. W 1915 r. przeniósł się do Kijowa, gdzie uczęszczał do gimnazjum i należał do drużyny harcerskiej. W 1916 r. został drużynowym; do harcerstwa należał do 1919 r. We wrześniu 1918 r. został zaprzysiężony w Polskiej Organizacji Wojskowej. Służył w Harcerskiej Grupie Wywiadowczej, używał pseudonimu „Odrowąż” i prowadził wywiad na terenie Kijowa i okolic. W maju 1919 r. wysłany został z misją kurierską z Kijowa do Polski; przedarł się przez front polsko-bolszewicki i zameldował w sztabie 2 Dywizji Piechoty Legionów. Po udanej akcji wstąpił do Wojska Polskiego w 4. pp Leg. Stopniowo dosłużył się plutonowego; w czerwcu 1920 r. ukończył kurs Szkoły Podoficerskiej Saperskiej przy Szefostwie Inżynierii i Saperów 4 Armii. Zdemobilizowany został w grudniu 1920 r.

Po przejściu do „cywila” pracował na różnych posadach państwowych i prywatnych, m.in. jako rządca majątku we wsi Worotniów w gm. Poddębce (1921–1924), podleśniczy w Nadleśnictwie Podłużne (1924–1927), magazynier w Kowlu (1927–1930), rządca Stacji Rolno-Doświadczalnej w Chełmie Lubelskim (1931–1932) i urzędnik Administracji Domów w Gdyni (1932–1935).

Z dniem 1 lipca 1935 r. został zatrudniony jako cywilny referent w Ekspozyturze 2 Oddziału II (wywiadu) Sztabu Głównego Wojska Polskiego w Warszawie. Zamieszkał we Włochach pod Warszawą. Latem 1939 r. oddelegowany został na placówkę do Nowego Targu w celu zorganizowania i wyszkolenia 15-osobowych oddziałów partyzanckich, których zadaniem były działania dywersyjne przeciw Niemcom. We wrześniu został dowódcą odcinka o kryptonimie „Tatry” i używał pseudonimu „Waligóra”. Na odcinku Babia Góra–Muszyna dysponował 10 takimi oddziałami, lecz z powodu braku dostaw nie mogły w pełni realizować powierzonych zadań. Dnia 28 września 1939 r. w wyniku obławy grupa dowódcza została rozbita, a Niemcy wyznaczyli nagrodę w wysokości 10000 marek za jego wydanie. W październiku 1939 r. wrócił do Warszawy, a tuż przed zajęciem budynku Ekspozytury z narażeniem życia niszczył pozostawione tam dokumenty.

Latem 1940 r. został zwerbowany przez Jana Mazurkiewicza „Sęp”, „Radosław” do Tajnej Organizacji Wojskowej i przyjął pseudonim „Witold Chwalibóg”. Jego zadaniem było werbowanie ludzi do organizacji. W 1942 r. przeszedł z TOW do AK. Wiosną 1943 r. skierowany został do Góry Świętokrzyskich, do oddziału por. cc. Jana Piwnika „Ponurego”, w sztabie Zgrupowań Partyzanckich AK „Ponury” został oficerem wywiadu (pseudonim „Witek”). 12–13 lipca 1943 r. został ranny podczas akcji dywersyjnej na pociąg w Jędrowie. Po leczeniu wrócił do Warszawy i zgłosił się do komendanta Kedywu płk. Augusta Fieldorfa „Nil”.

Po wyzdrowieniu, wiosną 1944 r. skierowano go na Nowogródczyznę do formującego się VII batalionu 77. pełniącego funkcję oficera informacyjnego (wywiadu) oraz podlegał mu pluton żandarmerii; używał pseudonimów „Wujek” i „Wujaszek”. Został ponownie ranny i aresztowany przez niemiecką żandarmerię, osadzono go w więzieniu Gestapo w Lidzie. Po uwolnieniu dzięki wymianie za pięciu niemieckich żołnierzy powrócił do centralnej Polski. Po rozwiązaniu AK w 1944 r. zaangażował się w podziemie niepodległościowe w organizacji „Nie” („Niepodległość”) pod pseudonimem „Mocny” i następnie służył w Delegaturze Sił Zbrojnych na Kraj w grupie Władysława Molendy „Graba” i Rocha Iwańskiego „Ponurego” działającej w powiecie kozienickim. Po ujawnieniu grupy w Urzędzie Bezpieczeństwa, Waligórski pozostawał w konspiracji. W październiku 1945 r. nawiązał kontakt z kpt. Emilią Malessą „Marcysą” i dostał propozycję kierowania Komórką Łączności Zagranicznej Zarządu Głównego Zrzeszenia „Wolność i Niezawisłość”. Nie zdążył przejąć komórki, gdyż udając się na spotkanie w mieszkaniu Marcysi, wpadł w zasadzkę UB. Został aresztowany i osadzony w więzieniu mokotowskim przy ul. Rakowieckiej; zwolniony 3 grudnia 1945 r. Po opuszczeniu więzienia mieszkał krótko w Radomiu; był inwigilowany przez UB i zmuszony do wyjazdu. W lipcu 1946 r. objął posadę kierownika fermy kurzej w Gościmiu w GM Drezdenko. Tam także doświadczył częstych przesłuchań i nacisków ze strony UB.

Życie prywatne Witolda Waligórskiego było naznaczone cierpieniem wojennym; w 1921 r. poślubił Katarzynę Parzęcką i mieli troje dzieci: Karola (1923), Irene (1925) i Helenę (1928). Z wojny i konspiracji wyszła niekorzystnie relacja rodzinnych, z czego tylko Helena przeżyła; Karol został rozstrzelany w 1944 r., Irena zginęła w KL Auschwitz w 1943 r. W 1947 r. poślubił Natalię Żurkowską i miał córkę Bożenę (1948). Zmarł 22 stycznia 1955 r. na ciężką chorobę serca; pochowany został na cmentarzu parafialnym w Gościmiu. Po jego śmierci rodzina została usunięta z gospodarstwa i wróciła do Radomia. W 2013 r. jego zwłoki zostały ekshumowane i przeniesione na cmentarz w Tłuszczu; 25 października 2013 r. prochy spoczęły obok prochów żony Natalia.

Witold Waligórski był odznaczony Medalem Niepodległości (zamienionym na Krzyż Niepodległości) oraz Srebrnym Krzyżem Zasługi.