Karol Adamiecki

Karol Adamiecki był polskim teoretykiem zarządzania i współtwórcą nauki o organizacji i kierownictwie. Obok Taylora i Fayola był jednym z twórców tej nauki. Sformułował prawa harmonii doboru, harmonii działania organów pracy zbiorowej i prawa koncentracji oraz podziału pracy, które stały się podstawami nauki organizacji i kierownictwa.

Był synem inżyniera górnika. Ukończył Wyższą Szkołę Rzemieślniczą w Łodzi, skąd wyniósł podstawy matematyki i przedmiotów technicznych oraz praktykę w warsztacie szkolnym, ukończył ją z najwyższym wyróżnieniem – złotym medalem. W 1891 r. ukończył Petersburski Państwowy Instytut Technologiczny, gdzie uzyskał dyplom inżyniera technologa.

W latach 1891–1898 pracował w Hucie Bankowej w Dąbrowie Górniczej, początkowo w biurze technicznym, a potem jako asystent kierownika walcowni. Brał udział w odprawach kierownictwa, omawiając problem wysokich kosztów produkcji; według angielskich doradców, główną przyczyną było lenistwo robotników. Adamiecki poddał obserwacji 16-osobową brygadę, zapisywał czas pracy kresek i stwierdził, że wysokie koszty wynikają z nieracjonalnego następstwa operacji. Na tej podstawie stworzył harmonogram, narzędzie wspierające zarządzanie procesami, będące prekursorem późniejszego Diagramu Gantta; w 1931 r. dokonał usprawnień konstrukcyjnych walcarek.

W 1898 r. objął stanowisko szefa oddziału walcowni Zakładów Hutniczych Hartmana w Ługańsku, gdzie usprawnił proces walcowania blach grubych, obniżając koszty ich wytwarzania. W 1901 r. został dyrektorem technicznym w Towarzystwie Akcyjnym Walcowni Rur i Żelaza w Jekatierinosławiu (obecnie Dniepr). Tam także dokonał własnych usprawnień procesu walcowania oraz prowadził badania czynników wpływających negatywnie na organizację produkcji.

Najwcześniejszą wersję opracowanych zasad organizacji pracy zbiorowej przedstawił w lutym 1903 roku w Towarzystwie Technicznym w Jekatierinosławi u formie odczytu pt. Wykreślna metoda organizowania pracy zbiorowej w walcowniach. Referat wywołał sensację i spory wśród inżynierów rosyjskich. Adamiecki uzasadniał konieczność uzgadniania pracy urządzeń i ludzi jako warunek powodzenia pracy zespołowej, wprowadzając nieznane przed nim w technice pojęcia harmonizacji pracy w czasie. Nadał swej myśli technicznej i wnioskom postać wykreślną, w wyniku czego powstał harmonogram – wykres zbiorowej pracy opracowany na przykładzie procesu produkcyjnego walcowni, której dyrektorem wówczas był Adamiecki.

Adamiecki jako pierwszy zastosował metodę chronometrażu. W wyniku swoich badań stwierdził, że głównym powodem strat czasu w procesie produkcji jest brak uzgodnienia poszczególnych operacji, a także sformułował dwa główne zadania organizatorskie: harmonijny dobór poszczególnych elementów systemu wytwórczego, tak aby spośród wielu możliwości wybrać elementy dotyczące zasobów o najdoskonalszej charakterystyce ekonomicznej z punktu widzenia celu procesu produkcyjnego, a więc takich, które pozwalają realizować produkcję wzorcową; sprowadzenie funkcjonowania systemu wytwórczego do zharmonizowania w czasie działań wszystkich elementów systemu, aby wytwarzać przy jak najmniejszych stratach czasu.

Funkcje kontroli w zarządzaniu określił następująco: powinna być ona dokładna, wystarczająca, nieustanna, niezwłoczna i zrównoważona.

W 1906 r. objął stanowisko dyrektora Zakładów Hutniczych w Ostrowcu Świętokrzyskim, a rok później objął stanowisko dyrektora w Towarzystwie Akcyjnym Ceramicznym Korwinów koło Częstochowy, gdzie dokonał istotnych usprawnień procesu suszenia wyrobów ceramicznych i przekonstruował prasy oraz zbilansował wykorzystanie ciepła w cegielni.

W 1908 r. w Stowarzyszeniu Techników w Warszawie przedstawił koncepcję ekonomicznych aspektów procesu produkcji, publikując ją w 1909 r. w Przeglądzie Technicznym w artykule Metoda wykreślna organizowania pracy zbiorowej w walcowniach.

W 1911 r. zrezygnował z kariery w przemyśle, założył własne biuro techniczno-konsultacyjne i jako doradca w zakresie organizacji produkcji współpracował z zakładami przemysłowymi, m.in. z fabryką wagonów Lilpop, Rau i Loewenstein w Warszawie i zakładami stalowymi K. Rudzki i S-k w Mińsku Mazowieckim. W 1913 r. był wykładowcą Kursu dla Inżynierów Wydziału Technicznego Towarzystwa Kursów Naukowych w Warszawie.

Podczas I wojny światowej był doradcą kilku zakładów hutniczych w Rosji. W 1915 r. Stowarzyszenie Techników urządziło w Warszawie cykl konferencji, które doprowadziły do wniosków, że same bogactwa naturalne i zjednoczony potencjał gospodarczy ziem polskich nie zapewnią odrodzonemu państwu samodzielności, jeśli praca nie będzie wydajna i dobrze zorganizowana.

Po odzyskaniu niepodległości Piotr Drzewiecki, przyjaciel Adamieckiego, w 1919 założył wraz z nim stowarzyszenie Liga Pracy. Organizacja ta nie spełniła jednak pokładanych nadziei, a Instytut Naukowej Organizacji musiał zostać zlikwidowany z powodów finansowych. Adamiecki nie krył rozczarowania.

W 1918 r. podjął pracę na Politechnice Warszawskiej, wykładając walcownictwo i hutnictwo. W 1919 r. został docentem, a w 1922 profesorem nadzwyczajnym. Od 1922 aż do śmierci kierował Katedrą Zasad Organizacji Pracy i Przedsiębiorstw Przemysłowych na Wydziale Mechanicznym. Od 1923 wykładał także na Wydziale Chemicznym Elektrycznym. Opiekował się studenckimi kołami naukowymi. Współpracował ze Stowarzyszeniem Techników Polskich, gdzie od 1923 powstawały koła inżynierów organizacji pracy, w 1924 liczące 400 członków.

W 1924 r. przewodniczył polskiej delegacji na I Międzynarodowy Kongres Naukowej Organizacji w Pradze. Wygłosił tam referat Harmonizacja jako jedna z głównych podstaw organizacji naukowej, co przyniosło mu międzynarodowe uznanie. W tym samym roku na I Zjeździe Polskiej Naukowej Organizacji Pracy w Warszawie wygłosił referat Stanowisko inżyniera jako kierownika zakładów wytwarzających. Powołano tam Komitet Wykonawczy Zrzeszeń Naukowej Organizacji Pracy w Polsce, a on sam został powołany na prezesa Komitetu. W 1925 r. doprowadził do utworzenia przy Muzeum Przemysłu i Rolnictwa w Warszawie autonomicznego Instytutu Naukowej Organizacji i Kierownictwa, wzorowanego na Masarykowej Akademii Pracy i będącego ośrodkiem badań i wdrażania ich praktycznych zastosowań. Został również jego pierwszym dyrektorem.

Dzięki jego zabiegom w 1925 nie doszło do rozbicia międzynarodowego ruchu naukowej organizacji pracy.

Na IV Kongresie w 1929 r. w Paryżu został wybrany wiceprzewodniczącym Międzynarodowego Komitetu Naukowej Organizacji z siedzibą w Genewie. Był także członkiem korespondentem Akademii Nauk Technicznych. Został pochowany na Powązkach.

Karol Adamiecki przywiązywał większą wagę do działania niż pisania, dlatego jego dorobek naukowy zawierał 18 pozycji. Po 1925 r. przełożono na język polski i wydano drukiem kilkanaście najważniejszych pozycji literatury światowej z zakresu organizacji pracy. Osobiście przetłumaczył wybrane prace Le Chateliera, które stały się podstawą publikacji Filozofia systemu Taylora, a w 1926 r. wydano w Warszawie. Od 1926 redagował organ Instytutu, miesięcznik Przegląd Organizacji. W 1932 r. ukazała się drukiem jego książka Nauka Organizacji i jej rola w życiu gospodarczym; w 1938 r. wydano zbiór jego artykułów O istocie nauki organizacji i w 1970 wybór pism zatytułowany O nauce organizacji.

Niedługo po śmierci Karola Adamieckiego podjęto działania mające reaktywować i usamodzielnić Instytut Naukowej Organizacji i Kierownictwa; jednak środowisko nie zebrało środków na kontynuację prac nad rękopisami.

Został pochowany na Powązkach, a jego pamięć upamiętniano m.in. tablicami i ulicami w różnych miastach.