Henryk Glass
Biografia
Henryk Glass urodził się 19 maja 1896 roku w Dąbrowie Górniczej jako syn Karola, dyrektora fabryki mechanicznej, i Zofii z Carneeyów. W Kijowie uczęszczał do gimnazjum św. Katarzyny, działał w kółkach samokształceniowych młodzieży polskiej i kierował jednym z ogniw tajnej Korporacji Uczniowskiej, a także należał do tajnego Związku Polskiego Towarzystwa Gimnastycznego, zwanego Sokołem. Z ramienia korporacji był delegatem do Komendy Skautowej, dzięki której 15 lutego 1915 wstąpił do tajnego Harcerstwa Polskiego.
Jesienią 1915 rozpoczął naukę w Kijowskim Instytucie Handlowym; po ewakuacji do Saratowa utworzył wśród polskiej młodzieży dwie drużyny harcerskie i objął samodzielnie komendę hufcowa. Współpracował z POW i ukończył w Saratowie szkołę podoficerską, lecz odmówił wstąpienia w szeregi POW. Pod koniec 1916 objął komendę II Kijowskiej Drużyny Harcerskiej. W listopadzie 1917 został przybocznym Naczelnika Harcerstwa Polskiego Stanisława Sedlaczka i po 20 stycznia 1917 powołany do sztabu skautowego. Porewolucji lutowej Harcerstwo Polskie zaczęło działać jawnie. W 1917 przeszedł kurs w majątku Kiń Grust pod Kijowem i został mianowany instruktorem.
W lipcu 1917 zgłosił się ochotniczo do I Korpusu Polskiego gen. J. Dowbora-Muśnickiego w Mińsku Litewskim i został przydzielony do kompanii inżynieryjnej 1 Dywizji Strzelców Polskich. We wrześniu 1917 oddelegowany do nauki w Mikołajewskiej Szkole Artylerii w Kijowie, a w listopadzie 1917 powrócił do I Korpusu Polskiego. W październiku 1918 został delegatem na zjazd harcerstwa w Lublinie, na którym zapadła decyzja o zawiązaniu ZHP. Kontynuował naukę w Kijowskim Instytucie Handlowym, kierował 2 Kijowską Drużyną Harcerską i nawiązał współpracę ze strukturami POW, tworzył własną sieć informatorów. 19 stycznia 1919 mianowany p.o. Naczelnika tajnego Harcerstwa Polskiego na Rusi i w Rosji.
W czerwcu 1919 Czekarozszyfrowała Glassa jako organizatora i przywódcę harcerstwa; zaocznie wydano na niego wyrok śmierci. Uciekł z Kijowa i po raportowaniu w lipcu 1919 w Biurze Wywiadowczym II Oddziału Sztabu Głównego WP został przydzielony do pracy w tym biurze. W sierpniu 1919 wszedł w skład Naczelnej Rady Harcerskiej, kierował Wydziałem Wschodnim w Kwaterze Głównej ZHP, koordynującym prace wywiadowcze w 17 ośrodkach harcerskich na Ukrainie. W październiku 1919 podjął misję dotarcia do Kijowa, nawiązania łączności z tamtejszą strukturą POW i dostarczenia jej środków finansowych. Glass przedostał się do Kijowa przez Rumunię i Odessę w pociągu misji Polskiego Czerwonego Krzyża. W chaosie odwrotu białej armii brał udział w ewakuacji Polaków do Polski.
W czasach wojny polsko-bolszewickiej w 1920 jako oficer pracował w wywiadzie, latem 1920 dowodził harcerską grupą dywersyjną działającą na tyłach Armii Czerwonej. Zwolniony z wojska w październiku 1920 w celu kontynuowania studiów w Wyższej Szkole Handlowej w Warszawie. W wolnej Polsce w 1925 ożenił się z Feliksą Grabską; mieli cztery dzieci. Nie przerwał działalności harcerskiej. W latach 1921–1924 był Naczelnikiem Głównej Kwatery Męskiej ZHP. W 1927 otrzymał najwyższy stopień harcerski – harcmistrza Rzeczypospolitej. Był autorem wielu książek o harcerstwie i ruchu, a także członkiem Towarzystwa Polskiej Macierzy Szkolnej.
W 1921 założył i kierował Wydziałem Wschodnim w Głównej Kwaterze Harcerzy, a w 1925 współtworzył Porozumienie Antykomunistyczne, będące niezależną, bezpartyjną organizacją przeciwdziałającą propagandzie komunizmu. Glass był wiceprzewodniczącym Porozumienia w latach 1925–1939, autorem statutu i redaktorem pism Bój z bolszewizmem i Prawda o komunizmie – Biuletyn Informacyjny. W 1929 uniknął zamachu na siebie; organizacja prowadziła działalność wywiadowczą. Współpracował z Kościołem i władzami państwowymi, a także prowadził kontakty z organami dyplomatycznymi i międzynarodowymi organizacjami antykomunistycznymi.
Podczas II wojny światowej był oficerem rezerwy Wojska Polskiego. We wrześniu 1939 brał udział w konspiracji; wstąpił do Związku Walki Zbrojnej i objął dowództwo nad Grupa A wywiadu antykomunistycznego; uczestniczył w powstaniu warszawskim, awansował do kapitana. Po kapitulacji Warszawy uciekł i odtworzył Grupę W w Krakowie. Po wejściu wojsk sowieckich współpracował z NIE, utrzymał kontakt z Dowództwem Naczelnego Wodza w Londynie i był poszukiwany przez NKWD. Wyjechał na Zachód w 1945 roku.
Na obczyźnie zamieszkał w Wielkiej Brytanii, używając przybranego nazwiska Stanisław Jankowski. 11 czerwca 1952 został zweryfikowany i zdemobilizowany w stopniu majora. W latach 1946–1948 prowadził badania nad komunizmem dla Sociological Center, publikował w języku polskim i angielskim. W 1957 uzyskał dyplom w London School of Economics i prowadził własną firmę, a następnie pracował jako księgowy. W 1966 przeszedł na emeryturę. Kontynuował działalność harcerską, pracował w Harcerskiej Komisji Historycznej i opublikował Życie radosne (1973) oraz W pracy i w walce – 16 życiorysów wybitnych Polaków XX wieku (1979). Został członkiem Związku Pisarzy Polskich na Obczyźnie. W 1980 uzyskał doktorat nauk politycznych na PUNO za pracę Historia Porozumienia Antykomunistycznego w Polsce. Zmarł 14 stycznia 1984 roku w Londynie, a prochy jego i żony sprowadzono do Polski w 2006 roku i złożono na Powązkach.