Samorząd kontra centrum: w Dąbrowie Górniczej debata o zmianach w Konstytucji z 1997 roku

Po niemal 30 latach obowiązywania Konstytucji RP z 1997 roku wraca pytanie, które odczuwa się szczególnie mocno w miastach i gminach: kto ma realnie decydować o lokalnych sprawach – wspólnota samorządowa czy administracja centralna? Właśnie temu ma być poświęcona „III Debata o Konstytucji RP: Ile samorządności, ile centralizacji? Czy Konstytucja RP z 1997 roku wymaga zmian?”, zaplanowana na 18 czerwca 2026 w Dąbrowie Górniczej.

Organizatorzy zapraszają do Pałacu Kultury Zagłębia na wydarzenie, które ma połączyć perspektywę twórców ustawy zasadniczej, ekspertów oraz praktyków samorządności. Debata ma być otwarta i bezpłatna, a udział mogą wziąć mieszkańcy, organizacje społeczne, środowiska akademickie i media.

Gdzie i kiedy odbędzie się debata

Miejscem spotkania będzie Pałac Kultury Zagłębia przy Plac Wolności 1 w Dąbrowie Górniczej. Początek zaplanowano na godz. 10.30, a całość ma potrwać do 15.00. W programie przewidziano część wprowadzającą z wystąpieniami oraz późniejszą dyskusję otwartą.

W centrum rozmowy: ochrona samorządów i ryzyko centralizacji

Oś sporu jest czytelna: jak daleko może sięgać władza centralna, a gdzie zaczyna się autonomia samorządów. Organizatorzy stawiają to wprost – chcą rozmawiać o tym, czy dzisiejsze rozwiązania z Konstytucji RP z 1997 roku wystarczająco zabezpieczają samorządy przed nadmiernym przesuwaniem kompetencji do centrum państwa.

Samorządność jest jednym z największych osiągnięć polskiej transformacji ustrojowej. Po trzech dekadach warto zadać pytanie, czy obecne rozwiązania konstytucyjne nadal skutecznie gwarantują lokalnym wspólnotom realny wpływ na rozwój swoich miast i regionów. Chcemy, aby Dąbrowa Górnicza stała się miejscem ważnej, merytorycznej rozmowy o przyszłości państwa i roli samorządów.

Marcin Bazylak, Prezydent Dąbrowy Górniczej

Debatę otworzą Ireneusz Bil, Prezes Fundacji Amicus Europae, oraz Marcin Bazylak, Prezydent Dąbrowy Górniczej. To ma być sygnał, że wydarzenie nie ograniczy się do akademickich rozważań, ale dotknie praktycznych skutków obowiązujących przepisów dla miast, gmin i regionów.

Znane nazwiska: Kwaśniewski, Hausner, Stępień, Majchrowski

W Dąbrowie Górniczej pojawi się Aleksander Kwaśniewski – Prezydent RP w latach 1995–2005 i przewodniczący Komisji Konstytucyjnej Zgromadzenia Narodowego pracującej nad obecną ustawą zasadniczą. Jego obecność nadaje spotkaniu wyjątkowy wymiar: w dyskusji o ewentualnych korektach Konstytucji zabierze głos osoba, która współtworzyła jej finalny kształt.

W pierwszej części wydarzenia wystąpią również:

• prof. Jerzy Hausner – były wicepremier i minister gospodarki, pracy i polityki społecznej,
• Jerzy Stępień – były prezes Trybunału Konstytucyjnego i współtwórca reformy samorządowej,
• prof. Jacek Majchrowski – wieloletni prezydent Krakowa.

Zestawienie tych nazwisk pokazuje, że rozmowa ma objąć zarówno stronę ustrojową i prawną, jak i doświadczenia dużych miast oraz administracji państwowej. To właśnie na styku tych perspektyw najczęściej pojawiają się pytania o zakres samodzielności samorządów, ich finansowanie, odpowiedzialność i miejsce w systemie państwa.

Po 12.45 – debata otwarta z udziałem polityków, naukowców i samorządowców

Po godz. 12.45 zaplanowano część dyskusyjną, w której – jak zapowiadają organizatorzy – głos zabiorą przedstawiciele świata polityki, nauki i samorządu. Wśród wskazanych uczestników mają znaleźć się m.in. Krzysztof Janik, prof. Małgorzata Niewiadomska-Cudak, Jan Olbrycht, Agata Wojda, dr hab. Krzysztof Szczucki, Krzysztof Hetman oraz Jan Kazimierz Czubak.

Spotkanie poprowadzą Wiktoria Debabowa z Biura Prasowego Urzędu Miejskiego w Dąbrowie Górniczej oraz Mateusz Ligenza, asystent Prezydenta m.st. Warszawy. Format ma umożliwić słuchaczom śledzenie argumentów obu stron sporu o „ile samorządności, ile centralizacji” i zrozumienie, co w praktyce oznaczałaby zmiana zapisów Konstytucji RP z 1997 roku.

Kto organizuje i dla kogo jest to wydarzenie

Za przygotowanie „III Debaty o Konstytucji RP” odpowiadają trzy podmioty: Fundacja Aleksandra Kwaśniewskiego Amicus Europae, Miasto Dąbrowa Górnicza oraz Stowarzyszenie Rzeczpospolita Obywatelska. Organizatorzy podkreślają otwarty charakter wydarzenia i zachęcają do udziału nie tylko ekspertów, ale też mieszkańców, dla których decyzje dotyczące podziału kompetencji między państwem a samorządami przekładają się na codzienne sprawy – od lokalnych inwestycji po jakość usług publicznych.

Wstęp jest wolny, a debata ma stać się przestrzenią rozmowy o przyszłości relacji między centrum a samorządami. To temat, który nie kończy się na sali konferencyjnej – bo dotyczy tego, jak i gdzie zapadają decyzje ważne dla Dąbrowy Górniczej i innych miast w Polsce.